I.Tiểu dẫn
1.Tác giả
- Sô-lô-khốp (1905-1984) là nhà văn Xô Viết lỗi lạc, được vinh dự nhận giải thưởng Nô-ben về văn học 1965. Sô-Lô-Khốp được liệt vào hàng các nhà văn lớn nhất thế kỉ XX.
- Tác phẩm chính: + Truyện sông Đông
+ Sông Đông êm đềm
+ Đất vỡ hoang
+ Số phận con người
2.Truyện ngắn Số phận con người
- Truyện được công bố lần đầu trờn bỏo Sự thật, số ra ngày 31.12.1956 và
1.1. 1957.
- Truyện cú ý nghĩa khỏ quan trọng đối với sự phát triển của văn học Xô Viết. Đây là tác phẩm đầu tiên, nhà văn tập trung thể hiện hỡnh tượng con người bất hạnh sau chiến tranh, nhỡn cuộc sống và chiến tranh toàn diện, chõn thực.
- Về sau, truyện được in trong tập “Truyện sông Đông”.
3. Đọc- Tóm tắt tác phẩm
II.Đọc hiểu văn bản
1.Hoàn cảnh và tâm trạng của Anđrây Xô-cô-lốp sau chiến tranh.
- Cuộc đời đầy bi kịch:
+Chiến đấu ngoài mặt trận hai lần bị thương, tiếp đó bị đày đoạ 2 năm trong các trại tập trung của phát xít Đức.
+Vợ và 2 con gái bị bom của phát xít Đức giết hại.
+Niềm hi vọng cuối cùng, người con trai cả A-na-tô-li cũng bị chết trận đúng vào ngày kết thúc chiến tranh 1945.
Vỡ độc lập và sự sống cũn của nhõn dõn, anh đó chịu đựng những mất mát ghê gớm.
- Sau chiến tranh:
+ Anh khụng cũn quờ, khụng cũn nhà, khụng cũn người thân, phải sống nhờ nhà người đồng đội cũ
Sống trong nỗi đau khổ, thất vọng và cô đơn.
+Anh tỡm đến chén rượu để dịu bớt nỗi đau: “Phải nói rằng tôi đó thật sự say mờ cỏi mún nguy hại ấy!”
Bị đẩy vào tỡnh cảnh bế tắc.
2.Anđrây Xô-cô-lốp gặp bé Va-ni-a
- Đây là một cuộc gặp ngẫu nhiên: chú bé chừng 5- 6 tuổi quần áo thì rách bươm xơ mướp, mặt mũi thì bê bết lem luốc...chỉ có cặp mắt là sáng ngời.
- Cha Va-ni-a chết trận, mẹ chết vì bom trên tàu -> côi cút không nơi nương tựa: Ai cho gì ăn nấy, bạ đâu ngủ đấy.
=> Cảm thương cho tỡnh cảnh của chỳ bộ, anh lập tức quyết định nhận bé làm con nuụi.
- Xô-cô-lốp giới thiệu với 2 vợ chồng bác chủ nhà cả hai đều đồng tình với việc làm cao thượng nhân ái này.
- Xô-cô-lốp đã quên bản thân mình và nỗi khổ của mình, chăm sóc tận tình chu đáo, đem tình thương ấp ủ bé Va-ni-a ( Chi tiết mua quần áo, chiếc áo bành tô...).
- Lòng nhân hậu đã giúp hai trái tim cô đơn lạnh giá ấm lên vì được chụm lại bên nhau.
3. Xô-cô-lốp đó vượt lên nỗi đau và sự cô đơn:
Xô-cô-lốp đã vượt lên nỗi đau, sự cô đơn và cả những khó khăn đời thường:
-Xe anh quệt nhẹ phải con bũ nhưng anh bị tước bằng, bị mất việc, phải đi phiêu bạt để kiếm sống.
- Thể chất anh cũng dần yếu đi: “trái tim tôi đó suy kiệt, đó chai sạn vỡ đau khổ...”, “có khi tự nhiên nó nhói lên, thắt lại và giữa ban ngày mà tối tăm mặt mũi...”
- Nỗi đau ám ảnh anh khụng dứt: “hầu như đêm nào ... cũng chiêm bao thấy nhưng người thân quá cố”, đêm nào thức giấc gối “cũng ướt đẫm nước mắt”
Anh đó và đang gánh chịu những nỗi đau không gỡ bự đắp nỗi, thời gian cũng không xoa dịu được vết thương lũng. Anh đó cứng cỏi nuốt thầm giọt lệ để cho bé Va -ni- a không phải khúc.
=> Cỏi nhỡn nhõn đạo của tác giả.
4.Thái độ của người kể chuyện, ý nghĩa lời trữ tình ngoại đề ở cuối truyện
- Tác giả đã không giấu niềm kính trọng, cảm mến của mình đối với nhân vật "Với nỗi buồn thấm thía, tôi nhìn theo hai bố con...".
- Đoạn văn trữ tình ngoại đề " Hai con người côi cút..." đã bày tỏ lòng khâm phục và tin tưởng ở tính cách Nga kiên cường, về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Đồng thời báo trước vô vàn khó khăn mà con người phải vượt qua trên con đường vươn tới tương lai, hạnh phúc.
->là lời nhắc nhở, kêu gọi sự quan tâm, trách nhiệm của toàn xã hội đối với mỗi số phận cá nhân
III.Tổng kết
- Qua tác phẩm, tác giả đã tố cáo thảm hoạ của chiến tranh đồng thời ca ngợi tính cách Nga đó là ý chí kiên cường và lòng nhân ái. Con người có thể vượt lên bi kịch cuộc đời bằng chính mình nhưng toàn xã hội cần quan tâm đúng mức đối với cá nhân con người, đặc biệt là những người đã hi sinh tất cả để giữ gìn độc lập cho tổ quốc.